Egutegi komertzial gero eta gizenduago batean — Black Friday, Cyber Monday, “flash” kanpainak, deskontu iraunkorrak — urtarrileko beherapenek beren izaera eta egutegian duten leku propioa galtzen ari dira. Testuinguru honi kontsumo-aldi gero eta luzeago bat gehitu behar zaio, Black Friday-aren kanpaina, Gabonekin eta urtarrileko merkealdiarekin lotuz.
Kateatze honek ez du kontsumoa murrizten, baizik eta alboratu eta desordenatu egiten du: pertsona asko dagoeneko egindako erosketekin iristen dira merkealdietara, aurrekontu tentsionatuekin eta aurretiko kontsumoa “arrastatzen” ari delako sentsazioarekin, eta horrek ondorengo erabakiak baldintzatzen ditu. Horregatik, hain zuzen ere, EKA/ACUVetik ikusten dugu urtarrileko merkealdiak urteko kontsumo handieneko uneetako bat izaten jarraitzen duela, eta, aldi berean, akats gehien egiten diren aldietako bat.
Testuinguru honetan, “aukera” aprobetxatzeko presioak, ezabatutako prezioek, premiazko mezuek eta dirua aurrezten ari garelako sentsazioak erostera bultza gaitzakete, ia ia hausnartu gabe. Horregatik, EKA/ACUVetik ikuspegia aldatzea proposatzen dugu: merkealdiak ez dira merkeago erosteko, baizik eta hobeto erabakitzeko.
Hortaz, hauek dira merkealdi erabilgarri baten eta merkealdi txar baten arteko aldea eragin dezaketen bost erabakiak.
1- Erosi ala ez erabaki
Lehen erabakia — eta garrantzitsuena — ahaztu egiten da askotan: produktu hori benetan erosi behar dut?
Merkealdia une egokia izan daiteke hautsi den zerbait ordezkatzeko edo aurreikusita zegoen produktu bat erosteko. Baina ez litzateke aitzakia izan behar benetan behar ez ditugun gauzak pilatzeko. Erosi aurretik, komeni da zure buruari galdera erraz bat egitea: produktu hau beheratuta ez balego, berdin erosiko nuke?
Gainera, erostea ez da beti aukera bakarra. Konpontzea, berrerabiltzea, bigarren eskuko merkatura jotzea edo trukatzea gero eta aukera eskuragarriagoak, iraunkorragoak eta, kasu askotan, merkeagoak dira. Hauek aukeratzea ere modu arduratsuagoan kontsumitzeko modu zehatz bat da.
2- Zenbat gastatu erabaki
Aurrekonturik gabe merkealdira joatea kontrol ezari atea parez pare irekitzea da.
Gehieneko kopuru bat — errealista eta onargarria — finkatzeak, saihestu egiten du erosketa “txikiak” gehiegizko gastu bihurtzea egunaren amaieran. Izan ere, normalean arazoa ez da erosketa zehatz bat izaten, erabaki oldarkor askoren gehiketa baizik.
Zenbat gastatu dezakegun argi izatea — eta hau errespetatzea — babes pertsonaleko tresna boteretsu bat da, aurreikusitakoa baino gehiago gastatzeko diseinatutako kanpainen aurrean.
3- Deskontua benetakoa den erabaki
Pagotxa dirudiena ez da beti horrela izaten.
Legearen arabera, beheratutako prezioa azken 30 egunetan aplikatutako preziorik baxuenarekin ezarri behar da, baina ez da beti argi betetzen. Kasu batzuetan, prezioak aldez aurretik puzten dira, edo deskontua gastu gehigarriekin konpentsatzen da.
Oraindik ere funtsezkoa da prezioak alderatzea, historikoak berrikustea eta eskaintza oldarkorregiez ez fidatzea. Erosketarik onena ez baita merkeena, gardenena baizik.
4- Zein eskubiderekin erosten duzun erabaki
Merkealdian, beti esaten dugun bezala, deskontuak produktuetan aplikatzen dira, ez kontsumitzaile gisa ditugun eskubideetan. Ildo honetan, gogoratu merkealdian urteko gainerako berme berdinak mantentzen direla:
- Produktu berriek hiru urteko bermea dute.
- Online erosten baduzu, 14 egun dituzu atzera egiteko.
- Dendek argi eta garbi eman behar dute itzulketa-politikaren berri.
Garrantzitsua da “beheratuta egoteagatik ez du bermerik” edo “merkealdian ez da itzulketarik onartzen” bezalako argudio okerrak ez onartzea, baldin eta ohiko jarduera ez bada eta aldez aurretik komunikatzen ez bada. Gogoratu, baita ere, tiketa edo egiaztagiria gordetzea funtsezkoa dela edozein erreklamazio egin behar bada.
5- Nola ordaindu erabaki
Merkealdietan ugaritu egin dira “orain erosi eta gero ordaindu” formulak. Batzuk erabilgarriak izan daitezke, baina beste batzuek arrisku handiak ezkutatzen dituzte.
Arreta berezia merezi dute revolving txartelek eta finantzaketa azkarrek, interes handiekin eta zorra ia murrizten ez duten gutxieneko kuotekin. Itxuraz txikia den erosketa batek bikoitza edo hirukoitza balio dezake azkenean.
Finantzatu aurretik, kontratua lasai irakurtzea komeni da, eta argi ulertzen ez den edozein produktu saihestea. Baldintza anbiguoak edo “revolving” terminoa agertzen badira, gomendioa argia da: hobe ez sinatzea.
Gutxiago erostea, hobeto erabakitzea
Urtarrileko beherapenak aukera ona izan daitezke… edo beste tranpa bat gaur egun murgilduta gauden kontsumo-espiralean. Aldea ez dago deskontuetan, hartzen ditugun erabakietan baizik.
Horregatik, EKA/ACUVetik, urtero bezala, aldi honi buruarekin, informazioarekin eta zentzu kritikoarekin hartzea animatzen dugu. Erosketa bakoitza aukera bat delako, eta ondo aukeratzeak gure poltsikoa ez ezik kontsumitzaile gisa ditugun eskubideak ere babesten dituelako.