Ziurrenik badakizun bezala, otsailaren 28an Estatu Batuek eta Israelek bonbardaketa koordinatu bat gauzatu zuten Iranen aurka. Nahiz eta Euskaditik milaka kilometrotara gertatzen ari den gatazka geopolitiko bat izan, zuzenean nabarituko dugun zerbait izango da: gasolinan, argindarraren fakturan eta gure erosketako saskietan jadanik nabaritzen dugun zerbaiti buruz ari gara.
Ez da lehen aldia urrutiko gerra bat eguneroko arazo bihurtzen dela gure etxeko ekonomientzat. Ukrainarekin gertatu zen 2022an. Eta kasu honetan, arrazoi zehatz bat dago: Ormuzeko itsasartea.
Ormuzeko itsasartea: zuzenean eragiten digun leku estrategikoa
Ormuzeko itsasartetik egunero munduan kontsumitzen den petrolio guztiaren %20a igarotzen da, gutxi gorabehera, gas natural likidotu globalaren zati handi batez gain. Iranek izugarri moteldu du trafikoa leku estrategiko honen bidez, erasoak hasi zirenetik, eta 200 ontzi inguru lehorreratu dira, itsas inteligentziako iturrien arabera.
Espainia zuzenean Irango petrolioaren mende ez dagoen arren — batez ere Asiako merkatura bideratzen da —, petrolio gordinaren prezioa nazioartekoa da. Beraz, merkatua tenkatzen denean, denok ordaintzen dugu gehiago, upelaren jatorria edozein dela ere.
Zer ari da igotzen?
- Erregaia: Brent upelaren prezioa 71 dolar ingurukoa izatetik 80 dolarrekoa izatera igaro da egun gutxitan. Garestitze hori EAEko hornigailuetara lekualdatzen ari da. Sektoreko hainbat iturrik litroko 8 eta 10 zentimo arteko igoera aurreikusten dute datozen asteetan. Hornidura ez da faltako — erreserbak bermatuta baitaude—, baina prezioa mugitzen hasi da.
- Gasa eta elektrizitatea: Gasaren Europako erreferentziazko kontratua, TTF holandarra, 46,52 eurora igo zen megawatt orduko, eta 14 euro baino gehiago batu zituen lanaldi bakarrean, hau da, %40 eta %50 arteko igoera gatazka hasi zenetik. Qatarrek — munduko gas natural likidotuaren esportatzaile nagusietako bat — Pertsiar Golkoko erasoen ondorioz bere ekoizpena geldiarazteko erabakia hartu du, eta hori funtsezko faktorea izan da igoera honetan.
Zenbait energia adituek egindako kalkuluen arabera, Ormuzeko itsasartea 15 egunez ixteak gasaren prezioa megawatt orduko 90€arte igo dezake, eta horrek elektrizitatearen tarifa arautua %50arte igotzea ekarriko luke. Kolpe zuzena izango zen hau gure eguneroko ekonomietan.
Hala ere, Espainiak ur-erreserba handiak ditu gaur egun urtegietan, duela gutxiko ekaitzei esker. Hau albiste ona da. Honi esker, herrialdea elektrizitatearen berehalako garestitzetik babestu daiteke, zentral hidroelektrikoek beste egoera batzuetan gasari tira egitera behartuko lukeen eskariaren zati bat bete baitezakete.
- Erosketa saskia: Energiaren igoera garraio eta logistika kostuetara eramaten da, eta horrek elikagaien prezioetan eragin zuzena du. Domino efektu argi bat da. Artoaren prezioak, adibidez, dagoeneko %5 inguru igo dira nazioarteko merkatuetan. Ez da alarmismoa: duela lau urte Ukrainako gerrarekin bizi izan genuen mekanismo berdin-berdina da.
Zer egin dezaket nik?
Ziurgabetasuna ez da desagertzen ezikusiarena egiteagatik. Baina keinu zehatz batzuek benetako aldea eragin dezakete zure etxeko aurrekontuan. Nola? Ikus dezagun:
Erregaiaren kasuan:
- Alderatu gasolindegien arteko prezioak erregaia bota aurretik. Aldea %19koa izan daiteke, aukeratzen duzun gasolindegiaren arabera. Gainera, doako aplikazio batzuek prezioak denbora errealean erakusten dizkizute.
- Asteburuetan eta jaiegunetan erregaia botatzea saihestu, eskaria handiagoa da eta, hortaz, prezioak altuagoak.
- Baloratu zure hornigai-erritmoa prezioaren bilakaerara egokitzea, egun hauetan ikusi diren izuan eta behar ez diren ilaretan erori gabe.
Energiaren kasuan:
- Merkaturatzaile batekin tarifa librea baduzu, une egokia da PVPCarekin alderatzeko. Tarifa arautua epe laburrera aldakorragoa bada ere, datu historikoek erakusten dute kontsumitzailearentzat onuragarriagoa izan ohi dela.
- Kontsumo handiena gauzatzen duten etxetresna elektrikoen erabilera ordu estrategikoetara aldatu: gauera edo goizaldera, merkeenak izaten baitira.
- Aztertu zure gas-kontratua berogailua edo ur beroa hornidura honekin baduzu. Une aldakorretan, funtsezkoa da zure tarifaren baldintzak ondo ezagutzea.
Erosketa-saskiaren kasuan:
- Aldez aurretik ezer pilatu aurretik, gogoratu ez dagoela inolako hornidura-arazorik. Beldurragatik metatzeak prezioak artifizialki tenkatzen baino ez du laguntzen.
- Planifikatu ondo zure erosketak: murriztu erosketa oldarkorrak, hemen galtzen baita diru gehiena gu konturatu gabe.
- Egin apustu hurbileko merkataritzaren eta zure auzoko edo herriko merkatuen alde. Prezioetan tentsioa dagoen uneetan, saltzailea ezagutzea eta erosten duzunaren jatorria jakitea zure burua babesteko modu eraginkor bat ere bada.
- Edozein prezio-igoera justifikaziorik gabekoa iruditzen bazaizu, ez normalizatu: galdetu, alderatu eta, beharrezkoa bada, erreklamatu.
Egoera berria, baina eredu ezagun bat
EKA/ACUVetik ezin dugu aurreikusi gatazka honek zenbat iraungo duen, ezta egoera noraino iritsiko den ere. Dakiguna da, lehen ikusi dugunez, ezegonkortasun geopolitikoko testuinguruetan prezioek azkar erreakzionatzen dutela gorantz, eta askoz ere mantsoago errekuperatzen direla. Eta badakigu, halaber, enpresa batzuek ziurgabetasun hau baliatzen dutela prezioak merkatuak justifikatzen duena baino gehiago puzteko.
Horregatik, gure jarrera argia da: kontsumitzaileok ezin dugu Ekialde Hurbilean gertatzen dena kontrolatu, baina merkatuan nola erantzuten dugunaren kontrola izan dezakegu. Konparatuz, informatuz eta erreklamatuz, beharrezkoa izatekotan.